Oosprong van Kerst – Jul – Joel
Door André Saelen
Na wat leeswerk in mijn schoolarchieven t.b.v. mijn godsdienstlessen, wil ik jullie graag informeren over de oorsprong van Jul – Joel – Kerstmis en een aantal volksgebruiken met kerstmis.
Etymologisch:
- "hjul" = oudgermaans voor rad of wiel (ook nu nog in Skandinavische talen) en
verwijst naar zonnerad. Tijdens het Joelfeest (zie verderop) werd een brandend rad van een berg gerold – dit lichteffect herkennen we in kerstslingers, kaarsjes…
- Joel of Yul = de zon zelf
Het kerstfeest heet in Skandinavische landen en Schotland Jul / Yule!
- Ons werkwoord "joelen" (= luidruchtig vrolijkheid uiten) stemt overeen met volksgebruiken bij Joelfeest
- Ook het Franse Noël", zou van Joel afgeleid zijn
- Kerstmis komt van X-mas of Christus-mis
- of Yin = herfst, winter, duisternis, koude, vochtigheid, rust, liggen…
- of Yang = lente, zomer, klaar, helder, droog, actie, hard, vuur…
- Midwinter = = overgang van yin naar yang
van excarnatie naar incarnatie
van sterven naar leven
- Kerstmis = X-mas = >Jezus, Licht en Leven!
Oorsprong:
- Het Joelfeest is van oorsprong het oud-Germaanse Midwinterfeest of het feest van de Winterzonnewende.
- Op 21 december is het de kortste dag van het jaar. De drie volgende dagen lijkt de nacht even lang te duren en lijkt de zon "stil te staan" (tussen 21 en 24 December wordt de dag slecht 1 minuut langer). Op 25 december wint de zon op 1 dag tijd reeds 1 minuut en op het einde van december groeien de dagen met 3 à 4 minuten per etmaal.
- De vrees voor duisternis, onvruchtbaarheid, kwade geesten speelde het primitieve volksgeloof duidelijk parten…
- De Germanen vierden op 25 december het feest van de Winterzonnewende of Midwinterfeest
- Het Midwinterfeest werd 12 dagen (van 25/12 tot 6/01 = Driekoningen!) uitbundig gevierd met veel vuur, licht, gezangen, lawaai, vrolijkheid…(joelen...) om de goden gunstig te stemmen en geesten te verjagen.
- De Romeinen vierden op 25 december de geboortedag van de zonnegod Apollo. De glorierijke "redder" Mithras voert de gelovigen van het duister van de aarde naar het licht, naar de zonnegod.
- Met de veroveringstochten van de Romeinen verspreidt de Romeinse cultuur over Europa en met de kerstening in de 4de eeuw wordt door paus Julius I Kerstmis voor de Westerse kerk van Rome op 25 december geplaatst ( = lichamelijke geboorte van Jezus). De kerk viert daarmee Christus als "het Licht van de wereld" dat de heidense zonnegod verdrijft.
- De Oosterse Orthodoxe kerk van Constantinopel viert het hoogtepunt van het kerstfeest op 6 januari, de dag dat Jezus gedoopt werd en, bijbels gesproken, door zijn Vader aan de wereld bekend gemaakt wordt als zijn Zoon. Daarom: feest van de Openbaring; ( = geestelijke geboorte van Jezus). 6 januari, Driekoningenfeest én Jezus die geopenbaard wordt als de ware koning, Christus Koning…
Volksgebruiken die hieruit voortvloeiden als kerstgebruiken:
- Lichtslingers - - - julrad
- Kerstster - - - - - oorspronkelijk zonnerad - - - driekoningenzingen met ster…
- Kerststronk - - - joelblok: eiken stronk als basis voor open vuur van 12 dagen joeltijd: 25 december tot 6 januari
- De kerk heeft haar best gedaan om het heilig, heidens vuur uit te doven, maar de volksaard blijft lang bewaard; Paas-, Pinkster-, St.-Jans-, St.-Maartens- en kerstvuren branden nog immer…
- Nieuwjaarskoeken - - - joelkoeken, ruiterkoeken verwijzen naar Germaanse god Wodin en zijn ros Sleipnir - - - Sinterklaaskoeken
- Kerstcadeaus - - - slaven en dienstpersoneel kregen met joelfeest geschenken van hun meesters
- Kerstboom - - - - - eeuwig groen - - - woonplaats van de goden - - -Vruchtbaarheid
- Kerstklokjes en boomversiering - - - Germaanse vruchtbaarheidssymbolen, o.a. koebellen, appels, noten
- Nieuwjaarszingen / driekoningenzingen - - - zie ster, koeken, cadeau
